Mae i sgwâr Ffair Rhos enwogrwydd arall. Ar un adeg roedd yr ardal yn eiddo i Abaty Ystrad Fflur,  a chynhaliwyd ffeiriau yn y lle gan yr Abaty.  Yn y cyfnod hynny, roedd y sgwâr yn groesfan i ddau lwybr pwysig yn nhermau trafnidiaeth a masnach. Rhedai un llwybr o ogledd Cymru i'r de a'r llall o'r gorllewin i'r dwyrain dros fynyddoedd yr Elenydd i drefi canolbarth Lloegr. Yn amlwg, roedd Ffair Rhos yn le delfrydol i ffeiriau’r Abaty

Os oes gennych ddiddordeb ym mywyd a chymeriadau cefn-gwlad, ac yn hanes ardal Ffair Rhos a'r Bont, yna mae'n rhaid troi at waith W.J. Gruffydd.

Dyna'r cwpled cyntaf yn y bryddest fuddugol, 'Ffenestri', yn Eisteddfod Genedlaethol  Pwllheli, 1955. Yr awdur oedd  Y Parch W.J Gruffydd, gŵr, yn ôl y beirniaid, oedd yn feistr ar drin a bathu geiriau ac yn wreiddiol ei fynegiant.

  Nid oes o Fwlch-y-Gwynt

Ond Tôn-y-Botel daith i sgwâr Ffair Rhos

Mae Google Earth yn dweud bod y daith o Fwlch-y-Gwynt i sgwâr Ffair Rhos yn llai na chwarter  milltir ac yn cymryd tua ugain eiliad mewn car. Ond i fardd o Ffair Rhos :

SN738680

www.hanesybont.co.uk

SN736679

Bwlch-y-Gwynt

a

Sgwâr Ffair Rhos

Bwlch-y-Gwynt

Sgwâr

Ffair Rhos