Mae’r olygfa o gopa Craig Penlan yn wir wefreiddiol ac yn werth pob ymdech i’w gweld. Gallwch edrych nôl i gyfeiriad Ystrad Fflur, ac ar draws Cwm Frongoch i Gargoed, a hefyd i fyny i Gwm Mwyro a Chwm Du. Roedd W.R. James, un  o fawrion yr ardal a chyfaill Lloyd George (gweler www.hanesybont.org.uk/manhanesion/wrjames.htm) yn gerddwr da, ac yn hoff iawn o’r daith o Bontrhydfendigaid i gyffiniau’r graig. Yn ôl yr hanes, tystiai ef fod [1}

. . . natur wedi cerfio pwlpud manteisiol, ar ffurf rhai o’r pwlpudau oedd yn hen gapelau Cymru

Mynnai rhai, hefyd, fod gan Twm Sion Cati loches rhywle yng nghrombil y graig, ond y byddai yn berygl mynd i chwilio amdani
[1] Cofiant i W.R James, Y Parch T.R Morgan, Llangollen, 1912
Craig
Penlan
wrth i'r
eira glirio
yng ngwres
yr haul
SN760653
Rhydfendigaid a’r Cylch
Casgliad o Luniau