Pontrhydfendigaid a'r Cylch
Yr afon sydd yn llifo i lawr i Gwmdu yw’r Egnant  - afon gul yn tarddu yn Llyn Egnant ac yn uno â’r afon Mwyro ar waelod y cwm, yn agos i Tyncwm. Diddorol nodi fod Tyncwm, yn y cyfrifiad (census) 1861, yn cael ei enwi fel Tyncwmdu.  Ar y pryd roedd David Roberts yn byw yno ac fe’i cofrestrwyd fel ffermwr o 363 o erwau.  Hefyd, yn byw yno oedd ei wraig Mary Roberts, dau o’u plant yn eu harddegau a gwas un-ar-bymtheg oed-bymtheg oed.
Cyn i Llyn Egnant gael ei gronni, roedd Cwmdu yn le da i bysgota â mwydyn ar ôl glaw trwm a llif yn yr afon. Doedd y pysgod ddim yn fawr, ond roedd iddynt flas arbennig ar ôl eu coginio. Â’r hyn oedd yn dda, mi fyddech yn sicr o ddal nifer sylweddol – mwydod llwyd neu goch, doedd dim ots.   
SN772658
Enw arall ar cwm yw Cwm Egnant ond Cwndu yw'r enw a ddefnyddir, yn ddieithriad, gan bobl lleol.
Cwmdu
lle mae'r
afon Egnant
yn llifo
i lawr
ac yn uno
â'r
afon Mwyro
ar waelod
y cwm