SN750673

Graigfach

Ffair Rhos . . .

ar un adeg

yn gartref i

James

a

Anne Jones

Hen annedd a fu’n gartref, unwaith, i James a Anne Jones (gwelir ‘cysgodion’ o’r ddau yn y llun uchod). Enillai James Jones ei fywoliaeth yn rhannol drwy weithio fel mwynwr (tan-ddaearol) a gweithio gartef  ar ei dyddyn ei hun. Yn ôl patrwm yr ardal ar ddechrau’r ugeifed ganrif, byddai gan y mwynwyr ddeg i bymtheg erw o dir a chadwent :


. . . ddwy fuwch a cheffyl, magent lo ac fel arfer dau fochyn. Byddai rhai yn cadw  ychydig ddefaid hefyd [ allan o lyfr W. Jones-Edwards, Ar Lethrau Ffair Rhos]


Tŷ tair ystafell oedd Graigfach, yn cynnwys dwy ystafell ar lawr a hanner lloft. O gwmpas y tŷ roedd adeiladau eraill fel y beudy, y stabl, twlc ac o bosib tŷ mawn. I gael rhagor o wybodaeth am fywyd mwynwr fel James Jones, mae’n werth darllen  ‘Ar Lethrau Ffair Rhos gan W. Jones-Edwards ; mae’r llyfr yn rhoi darlun byw o gymdeithas wledig glos  oedd yn gwbl ddibynnol ar ddiwydiant mwyn ac ychydig o dir diffaith

www.hanesybont.co.uk